تَقوا حالتی یا این که قوتی در روح میباشد که به شخص، مصونیت روحی و اخلاقی میدهد؛ بهطوری که در حالتیکه در اطراف گناه قرار گیرد، آن موقعیت و ملکه روحی، اورا مراقبت مینماید. در مسجد قبا مشهد قرآن، احادیث نبی(ص) و امامان معصوم(ع) و سخنان عالمان آیین بر التفات زهد و تقوا تأکید گردیده و اثراتی برای آن در معاش مادی و آخرت آورده شده میباشد. آمرزیده شدن گناهان، قبولی اجرا نزد آفریدگار، وصال به رستگاری، دارا شدن قوه تشخیص حق از فسخ، رزق و روزی حلال، نجات از رنجها را بعضی از اثرها زهد و تقوا برشمردهاند.
ضمن روایات فراوانی که بدین زمینه پرداختهاند، خطبه ۱۹۳ نهج البلاغه، معروف آدرس مسجد قبا مشهد به خطبه همام، به ذکر اوصاف متقین تخصیص دارااست.
برای زهدو تقوا درجات مختلفی ذکر کردهاند. در روایتی به گزارش امام راستگو(ع)، سه سکو برای زهد مذکور که عبارتند از: تقوای عام که شکاف محرمات به باعث ترس از عذاب دوزخ میباشد، تقوای خاص که عبارت میباشد از این که فرد، خیر فقط محرّمات، بلکه شُبُهات (کاری که احتمال حرام بودن دارااست) را نیز شکاف شماره تلفن مسجد قبا مشهد نماید و تقوای خاصُّ الخاص، رتبهای میباشد که فرد خیر صرفا شک ها، بلکه (برخی از) کارها حلال را نیز رخنه مینماید.
همینطور عالمان آیین با دقت به احادیث برای هر عضوی از تن که در معرض گناه میباشد مانند گوش، دیده، لهجه و قلب، به تناسب آن عضو، تقوای آن را ذکر کردهاند.
مضمونشناسی
زهدو تقوا حالتی در شخص میباشد که به وی مصونیت روحی و اخلاقی میدهد و سبب می شود هنگامی در گوشه و کنار گناه قرار می گیرد گناه نکند.[۱] واژه و کلمه «زهدو تقوا» از ماده «وَقْی» بهمعنای «مراقبت و صیانت»، گرفته گردیده و در لغت، بهمعنای خودنگهداری و محافظت نفس میباشد.[۲]
معانی زهدوتقوا در قرآن
بعضا دانشمندان با دقت به آیهها قرآن، چهار مفهوم برای زهدو تقوا بر شمردهاند:[۳]
به معنای چیزی که فرد در بین خویش و چیزی که از آن میترسد حائل قرار می دهد تا از تعدی آن مراقبت بماند.[۴] زهدو تقوا در آیه «وَ جَعَلَ لَکُمْ سَرَابِیلَ تَقِیکُمُ الْحَرَّ؛ و جامههایی برایتان قرار اعطا کرد که شمارا از گرما نگه میدارد»،[۵] به همین مضمون بهفعالیت رفته میباشد.[۶] بهگفته ایزوتسو این مضمون در بین اعراب قبل از ظهور اسلام نیز کاربرد داشته میباشد.[۷]
بهمعنای واهمه از قهر یا این که عذاب الهی در آخرت.[۸] زهد در آیه «وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ؛ از خداوند بترسید که عقاب آفریدگار طاقت فرسا میباشد»،[۹] به همین معنی به فعالیت رفته میباشد.[۱۰]
بهمعنای فعالیت به طاعت و شکاف گناه.[۱۱] زهد و تقوا در آیه «یا این که أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ؛ ای عده ای که ایمان آوردهاید، از پروردگار بترسید و هرکس بایستی بنگرد که برای فردا [ی خویش] چه پیش پیامبر میباشد»[۱۲] بهاین مفهوم به شغل رفته میباشد.[۱۳]
معنای دیگر زهد و تقوا عبارت میباشد از نوعی وضعیت قلبی و ملکۀ نفسانی که مایه بینایی آدم به طاعت و معصیت میباشد و دستیابی این معنی، مشروط به پیروی از اوامرو نواهی الهی و مداومت بر اجرا آنها میباشد.[۱۴]
امام علی(ع):
زهدوتقوا این میباشد كه در صورتیکه شغل تورا در طَبَقی مكشوف و روباز بگذارند و بدور عالم بگردانند تا عموم ببینند، چیزی در آن نباشد كه از آن حجب كنى و شرمندگی بكشی.
عیناثی، الاثنی عشریة فى المواعظ العددیة، ۱۳۸۴ش، ص۷۰۲.
گفته میگردد این معانی چهارگانه با هم مرتبطاند و با هم، منظومه زهدو تقوا را صورت می دهند؛ بهاین معنی که هراس از عذاب پروردگار (معنای دوم)، موجب رعایت بایدها و نبایدها وی (معنای سوم) میگردد و فرد بهاین وسیله، در بین خویش و قهر و عذاب الهی حائلی قرار می دهد (معنای اولیه) و پیروی از اوامرونواهی خدا رفتهرفته موجب می گردد که زهدوتقوا در قلب مؤمن ملکه گردد (معنای چهارم).[۱۵]
تَقوا حالتی یا این که قوتی در روح میباشد که به شخص، مصونیت روحی و اخلاقی میدهد؛ بهطوری که در حالتیکه در اطراف گناه قرار گیرد، آن موقعیت و ملکه روحی، اورا مراقبت مینماید. در مسجد قبا مشهد قرآن، احادیث نبی(ص) و امامان معصوم(ع) و سخنان عالمان آیین بر التفات زهد و تقوا تأکید گردیده و اثراتی برای آن در معاش مادی و آخرت آورده شده میباشد. آمرزیده شدن گناهان، قبولی اجرا نزد آفریدگار، وصال به رستگاری، دارا شدن قوه تشخیص حق از فسخ، رزق و روزی حلال، نجات از رنجها را بعضی از اثرها زهد و تقوا برشمردهاند.
ضمن روایات فراوانی که بدین زمینه پرداختهاند، خطبه ۱۹۳ نهج البلاغه، معروف آدرس مسجد قبا مشهد به خطبه همام، به ذکر اوصاف متقین تخصیص دارااست.
برای زهدو تقوا درجات مختلفی ذکر کردهاند. در روایتی به گزارش امام راستگو(ع)، سه سکو برای زهد مذکور که عبارتند از: تقوای عام که شکاف محرمات به باعث ترس از عذاب دوزخ میباشد، تقوای خاص که عبارت میباشد از این که فرد، خیر فقط محرّمات، بلکه شُبُهات (کاری که احتمال حرام بودن دارااست) را نیز شکاف شماره تلفن مسجد قبا مشهد نماید و تقوای خاصُّ الخاص، رتبهای میباشد که فرد خیر صرفا شک ها، بلکه (برخی از) کارها حلال را نیز رخنه مینماید.
همینطور عالمان آیین با دقت به احادیث برای هر عضوی از تن که در معرض گناه میباشد مانند گوش، دیده، لهجه و قلب، به تناسب آن عضو، تقوای آن را ذکر کردهاند.
مضمونشناسی
زهدو تقوا حالتی در شخص میباشد که به وی مصونیت روحی و اخلاقی میدهد و سبب می شود هنگامی در گوشه و کنار گناه قرار می گیرد گناه نکند.[۱] واژه و کلمه «زهدو تقوا» از ماده «وَقْی» بهمعنای «مراقبت و صیانت»، گرفته گردیده و در لغت، بهمعنای خودنگهداری و محافظت نفس میباشد.[۲]
معانی زهدوتقوا در قرآن
بعضا دانشمندان با دقت به آیهها قرآن، چهار مفهوم برای زهدو تقوا بر شمردهاند:[۳]
به معنای چیزی که فرد در بین خویش و چیزی که از آن میترسد حائل قرار می دهد تا از تعدی آن مراقبت بماند.[۴] زهدو تقوا در آیه «وَ جَعَلَ لَکُمْ سَرَابِیلَ تَقِیکُمُ الْحَرَّ؛ و جامههایی برایتان قرار اعطا کرد که شمارا از گرما نگه میدارد»،[۵] به همین مضمون بهفعالیت رفته میباشد.[۶] بهگفته ایزوتسو این مضمون در بین اعراب قبل از ظهور اسلام نیز کاربرد داشته میباشد.[۷]
بهمعنای واهمه از قهر یا این که عذاب الهی در آخرت.[۸] زهد در آیه «وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ؛ از خداوند بترسید که عقاب آفریدگار طاقت فرسا میباشد»،[۹] به همین معنی به فعالیت رفته میباشد.[۱۰]
بهمعنای فعالیت به طاعت و شکاف گناه.[۱۱] زهد و تقوا در آیه «یا این که أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ؛ ای عده ای که ایمان آوردهاید، از پروردگار بترسید و هرکس بایستی بنگرد که برای فردا [ی خویش] چه پیش پیامبر میباشد»[۱۲] بهاین مفهوم به شغل رفته میباشد.[۱۳]
معنای دیگر زهد و تقوا عبارت میباشد از نوعی وضعیت قلبی و ملکۀ نفسانی که مایه بینایی آدم به طاعت و معصیت میباشد و دستیابی این معنی، مشروط به پیروی از اوامرو نواهی الهی و مداومت بر اجرا آنها میباشد.[۱۴]
امام علی(ع):
زهدوتقوا این میباشد كه در صورتیکه شغل تورا در طَبَقی مكشوف و روباز بگذارند و بدور عالم بگردانند تا عموم ببینند، چیزی در آن نباشد كه از آن حجب كنى و شرمندگی بكشی.
عیناثی، الاثنی عشریة فى المواعظ العددیة، ۱۳۸۴ش، ص۷۰۲.
گفته میگردد این معانی چهارگانه با هم مرتبطاند و با هم، منظومه زهدو تقوا را صورت می دهند؛ بهاین معنی که هراس از عذاب پروردگار (معنای دوم)، موجب رعایت بایدها و نبایدها وی (معنای سوم) میگردد و فرد بهاین وسیله، در بین خویش و قهر و عذاب الهی حائلی قرار می دهد (معنای اولیه) و پیروی از اوامرونواهی خدا رفتهرفته موجب می گردد که زهدوتقوا در قلب مؤمن ملکه گردد (معنای چهارم).[۱۵]

آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه